Metoda dobrego startu

MDS jest to metoda, której celem jest wspomaganie rozwoju psychoruchowego dzieci. Służy do aktywizowania rozwoju funkcji psychomotorycznych i ich integracji oraz korygowania zaburzeń tego rozwoju, co stwarza warunki prawidłowego procesu uczenia się. Ma ona na celu wspieranie rozwoju dziecka poprzez rehabilitacje psychomotoryczną i edukacje z zastosowaniem polisensorycznego uczenia się.
Pierwowzorem MDS była metoda Le Bon Deport, której autorką była Thea Bugnet-van der Voort, z pochodzenia Holenderka. Początkowo metoda miała służyć do celów relaksacji, gimnastyki, ćwiczeń oddechowych. Z czasem wzbogacona została muzyką w połączeniu z wykorzystaniem obszernych ruchów rąk, rysowaniem kredą na podłodze, aż w końcu zaadoptowała 26 wierszy odpowiadających literom alfabetu. Na grunt polski dotarła w latach 60-tych za pośrednictwem lekarzy wizytujących ośrodki neuropsychiatrii dziecięcej we Francji, a do jej popularyzacji przyczyniła się prof. M. Bogdanowicz.
Posiada ona szeroki wachlarz odbiorców, a między innymi jest stosowana:
w pracy z dziećmi w ramach przygotowania ich do podjęcia nauki szkolnej.
w utrwalaniu i wprowadzaniu liter, jak również w celu przygotowania i nauczania dzieci leworęcznych pisania lewą ręką.
do oddziaływania na psychomotoryczny rozwój dziecka.
do ułatwienia nauki czytania i pisania.
w odniesieniu do dzieci o prawidłowym rozwoju psychomotorycznym, jak również i zaburzonym, czy o dysharmonijnym rozwoju.
w przypadku dzieci z ryzyka dysleksji, dzieci z dysleksją, dysgrafią i dysortografią.
dla dzieci z zaburzoną dynamiką procesów nerwowych lub emocjonalnych.
wobec dzieci z upośledzeniem umysłowym, dzieci autystycznych, czy mózgowym porażeniem dziecięcym.

Ważne w MDS jest zaangażowanie wszystkich funkcji:
spostrzeżeniowych ( wzrokowych, słuchowych, dotykowych, kinestetycznych)
językowych (fonologicznych, syntaktyczno-morfologicznych, semantycznych)
ruchowych (motoryki dużej i małej, równowagi)
integracji motoryczno- sesnorycznej (współdziałania między funkcjami).
Założeniem MDS jest jednoczesne rozwijanie funkcji wzrokowych, słuchowych, językowych, dotykowo-kinestetycznych (uczucie dotyku i ruchu) i motorycznych oraz ich współdziałanie, czyli integracji percepcyjno-motorycznej. Funkcje te leżą u podstaw złożonej czynności czytania i pisania. Celem metody jest także kształtowanie lateralizacji (ustalenie ręki dominującej) oraz orientacji w schemacie ciała i przestrzeni.

Ćwiczenia MDS są wskazane dla dzieci przygotowujących się do nauki czytania i pisania, natomiast niezbędne w przypadku dzieci ryzyka dysleksji oraz osób o opóźnionym rozwoju psychoruchowym – niepełnosprawnych intelektualnie i fizycznie. Wyrównanie dysharmonii rozwojowych u dzieci z ryzykiem dysleksji zapobiega powstawaniu niepowodzeń szkolnych lub je minimalizuje.
Z punktu widzenia metodyki w metodzie tej można wyodrębnić, trzy podstawowe rodzaje ćwiczeń:
a)     ćwiczenia ruchowe - usprawniają analizator kinestetyczno – ruchowy
b)    ćwiczenia ruchowo – słuchowe usprawniają analizator kinestetyczno – ruchowy i słuchowy
c)     ćwiczenia ruchowo – słuchowo – wzrokowe usprawniają analizator kinestetyczno – ruchowy, słuchowy i wzrokowy.

Z punktu widzenia organizacji zajęć zajęcia prowadzone tą metodą przebiegają zawsze według stałego schematu, w którym można wyróżnić trzy etapy:
1.     zajęcia wprowadzające
2.     zajęcia właściwe
3.     zakończenie zajęć.

ZAJĘCIA WPROWADZAJĄCE
Przygotowaniem do właściwych ćwiczeń są ćwiczenia orientacyjno – porządkowe.
-         marsz przy muzyce lub zbiórka w szeregu (dwuszeregu) - ćwiczenia dyscyplinujące i koncentrujące uwagę na rozpoczynających się zajęciach
-         ćwiczenia o charakterze „musztry" – przyjmowanie postawy : baczność, spocznij, zwrot w lewo, zwrot w prawo, zwrot w tył, )postawa ciała, orientacja w przestrzeni – lewo, prawo)
-         różne sposoby powitania np. podanie ręki, salutowanie
-         ćwiczenia w orientacji w schemacie ciała, usprawnienie motoryki rąk).
Następnie organizuje się zajęcie wprowadzające, które polega na słuchaniu ( w pozycji siedzącej) piosenki, która będzie towarzyszyła nam podczas wykonywania wszystkich zajęć. Pytamy o treść piosenki, zrozumienie sensu piosenki, trudniejsze pojęcia w tekście wyjaśniamy , pokazujemy plansze z rysunkami instrumentów muzycznych, nazywamy je i pokazujemy. Na przykład przy piosence „Łowiczanka" np. pokazujemy mapę Polski - pokazać miasto Łowicz, opisać strój łowicki itp. W razie potrzeby wprowadza się pojęcia nadrzędne (owoce, warzywa). Np. „Idzie Jesień" – pytamy – „co jesień przyniosła w koszyku?" W czasie tych rozważań dziecko musi analizować, syntetyzować, uogólniać i abstrahować cechy przedmiotu.W ten sposób kształcimy jego procesy myślenia. Słuchając wypowiedzi zwracamy uwagę na sposób wypowiadania się dzieci: prawidłowe formułowanie zdań, poprawność wymowy – korygujemy błędy. Rozmowa ta stwarza również okazję do ćwiczeń słuchu fonetycznego.
Prowadzenie ćwiczeń wymaga zawsze przechodzenia od zadań łatwiejszych do trudniejszych. W pierwszym okrasie zajęć pobudzamy więc dzieci do wyodrębniania zdań z tekstu piosenki. Później wprowadzamy wyodrębnianie pojedynczych wyrazów, następnie sylab, głosek (w określonej kolejności samogłoski, spółgłoski, w nagłosie, w wygłosie, w śródgłosie.
Można też wprowadzić ćwiczenia ortofoniczne.

ZAJĘCIA WŁAŚCIWE.

Ćwiczenia ruchowe.
Ćwiczenia ruchowe stanowią pierwszy etap w każdym z zajęć prowadzonych metodą dobrego startu.(np. chód bociana, chód wróbla, kulawy wróbel, utykający wróbel). Ćwiczenia te to zabawa ruchowa, która ma charakter usprawniający i relaksacyjny (pozycja stojąca w kręgu na środku sali). Zabawa zależna jest od treści piosenki, która towarzyszy nam w trakcie zajęć.
W czasie zabawy dzieci wykonują ruchy całymi kończynami, dłońmi, stopami, palcami odtwarzając treść piosenki. Co tydzień powinien mieć miejsce inny zestaw ćwiczeń odpowiedni do zmieniającego się tematu piosenki. Według podstawowej zasady pedagogiki przechodzimy od ćwiczeń łatwych do trudnych. Zaczynamy od kształcenia ruchów całego ciała (motoryka duża), następnie usprawnienie ruchu rąk (motoryka mała).
Przechodzimy od ćwiczenia ruchów globalnych do precyzyjnych (cała kończyna, dłoń, palce). Najpierw ćwiczymy jedną kończyną, następnie obydwiema naraz – co kształci koordynację ruchów jednoczesnych, następnie ruchy wykonywane obiema kończynami na przemian.
Stosujemy ruchy szybkie i powolne.
Oprócz ćwiczeń usprawniających stosujemy również ćwiczenia relaksacyjne np. po serii wyczerpujących ćwiczeń – szczególnie dla dzieci mało sprawnych ruchowo, leworęcznych przestawionych na rękę prawą (występuje u nich napięcie mięśniowe – łamią ołówki, silnie je naciskając). Do ćwiczeń ruchowych wprowadzamy też elementy kształcące i utrwalające orientację w schemacie ciała i przestrzeni – polecenia słowne: lewa, prawa, w górę, w dół.
Podobną formą zajęć są zabawy paluszkowe: „idzie rak", „idzie kominiarz", itp., które polegają na wykonywaniu ruchów palcami i dłońmi wraz z wypowiadaniem rytmicznego wierszyka.
Możemy też wplatać ćwiczenia ortofoniczne np. dzieci naśladują jednocześnie ruchy i głosy ptaków.

Ćwiczenia ruchowo – słuchowe.
W następnym etapie zajęć, do ćwiczeń ruchowych jest dołączony element muzyczny (słuchowy) – piosenka. Zasadnicze ćwiczenia ruchowo – słuchowe – to rytmiczne ćwiczenia pięści, dłoni, palców na wałeczkach z piaskiem. Odbywają się one w postawie siedzącej. Podczas prezentowania sposobu wykonywania ćwiczenia prowadzący je stoi obok dziecka ( nie naprzeciwko). Dzieci również powinny siedzieć obok siebie aby zapowiedź naśladowaniu siebie nawzajem. Ćwiczenia ruchowe rąk na wałeczkach wykonywane są w rytm piosenki, stanowiącej podkład muzyczny do wzoru graficznego, przewidzianego w trzecim etapie ćwiczenia. Dzieci ćwiczą kolejno wewnętrzną, zewnętrzną stroną i brzegiem dłoni, kolejno jednym palcem, dwoma i wszystkimi. Ćwiczymy najpierw jedną ręką, potem dwoma. Przemieszczamy następnie wałeczki, jak również stukamy od końców wałeczka do wewnątrz i odwrotnie. W pierwszym okresie ćwiczeń można zastąpić wałeczki – woreczkami.Zamiast piosenki można stosować głośne liczenie. Dla ułatwienia orientacji przestrzennej woreczki mogą różnić się kolorami. Rytm można odtwarzać w sposób zróżnicowany z mniejszą lub z większą siłą. Ruchy mogą przyjmować różne formy: naciskania, uderzania, głaskania wałeczka. Po zakończeniu cyklu ćwiczeń na woreczkach i wałeczkach kształcących precyzję ruchu rąk i ich koordynację, można przejść do ćwiczeń ruchów całego ciała, powiązanych ze śpiewaną jednocześnie piosenką. Charakter ćwiczeń ruchowo – słuchowych mają też zabawy polegające na ilustrowaniu ruchem treści piosenki, tzw. Pląsy zuchowe lub zabawy z piosenką. Ćwiczenia ruchowo – słuchowe kształcą gnozję palców, precyzję i elastyczność ruchów, koordynację ruchów obu rąk, rozwijają percepcję słuchową i poczucie rytmu. Aktywizują więc czynność analizatora kinestatyczno – ruchowego i słuchowego. Kształcą również orientację w lewej i prawej stronie ciała, oraz w przestrzeni jak również orientację czasowo – przestrzenną.

Ćwiczenia ruchowo – słuchowo – wzrokowe.
Ćwiczenia ruchowo – słuchowo – wzrokowe są zasadniczą częścią metody dobrego startu i występują podczas każdych kolejnych zajęć.
Podstawę ćwiczeń stanowią wzory graficzne. Występują więc najpierw wzory zawierające linie pionowe i poziome, potem ukośne i łamane, figury geometryczne (koło, kwadrat, prostokąt, trójkąt), wreszcie linie krzywe, które wymagają przy odtwarzaniu najwięcej precyzji. Do wzorów dobiera się piosenki, których rytm jest zgodny z układem elementów wzoru. Ćwiczenia polegają na odtworzeniu ruchem (element ruchowy) wzorów graficznych (element wzrokowy) w rytm jednocześnie śpiewanej piosenki (element słuchowy). Przebiegają według ustalonego schematu.
Etapy ćwiczeń.
1.     Próba samodzielnego odtwarzania ruchem rytmu piosenki lub dobieranie wzoru do piosenki.
2.     Pokaz i omówienie wzoru, demonstracja ćwiczenia.
3.     Utrwalenie wzoru i jego powiązania z piosenką – wodzenie palcem po wzorze.
4.     Odtwarzanie wzoru różnymi technikami:
a)     w powietrzu – ręką, na podłodze nogą
b)    na powierzchni stołu lub podłogi – palcem, na tackach z piaskiem – palcem.
c)     na dużym arkuszu (np. papieru) lub na tabliczkach – kredą, węglem
d)    na kartce papieru z bloku rysunkowego – pędzlem, ołówkiem, kredką lub w zeszycie bez linijek – ołówkiem
e)     w zeszycie z liniaturą – ołówkiem ( mazakiem, długopisem).
Wszystkie wymienione etapy ćwiczenia występują w każdym z zajęć prowadzonych metodą dobrego startu.
Ćwiczenia ruchowo – słuchowo – wzrokowe mają różny stopień trudności w zakresie motoryki. Ważne jest kontrolowanie i korygowanie sposobu wykonywania ćwiczeń. Kształcą one koordynację wzrokowo – ruchową, usprawniają motorykę kończyn: precyzję i koordynację ruchów, ćwiczą też pamięć wzrokową, oraz rozwijają współdziałanie wszystkich trzech analizatorów.

ZAKOŃCZENIE ZAJĘĆ
Zajęcia można zakończyć zabawą z piosenką bądź też pląsami zuchowymi. Zajęcia te mają charakter ćwiczeń słuchowo – ruchowych. Polegają na ilustrowaniu treści śpiewanej piosenki ruchami odpowiednio dobranymi pod kątem przydatności terapeutycznej. Są prowadzone w formie zabawy. Dają jednocześnie odpoczynek, relaksują i rozładowują napięcie emocjonalne.
Liczebność zespołu , który wykonuje ćwiczenia może być większa, jeśli metodę stosujemy w celu nauki pisania i czytania dla dzieci bez zaburzeń.
W przedszkolu grupa do 15 – dzieci.
W szkole cała kasa
Dzieci z zaburzeniami 7-8 dzieci.
Zajęcia w przedszkolu odbywają się raz w tygodniu i trwają 20 minut dla dzieci 5 – letnich, a 30 minut dla dzieci 6 – letnich Powtórnie powinno się je prowadzić z dziećmi w grupie korekcyjnej.
W zespole terapeutycznym – dzieci w wieku szkolnym – zajęcia mogą trwać 45 minut.
Ćwiczenia zwykle zalicza się do działu „Wychowanie estetyczne" – jest to jednak kwestia umowna.
Zapis w dzienniku zajęć powinien zawierać uwagi o przebiegu ćwiczeń, o trudnościach obserwowanych konkretnych dzieci.
Do prowadzenia ćwiczeń potrzebne jest odpowiednie pomieszczenie oraz zestaw pomocy. W planowaniu całorocznego cyklu zajęć uwzględnić należy przede wszystkim szybkość postępu dzieci w trzecim etapie ćwiczeń. Wzór i związana z nim piosenka zmieniają się co tydzień. Szybkość przechodzenia do następnego wzoru zależy od możliwości i postępów zespołu.
Metoda dobrego startu usprawnia przede wszystkim funkcje percepcyjno – motoryczne, ale ma również korzystny wpływ na cały rozwój psychomotoryczny dziecka. Kształci zarówno sferę intelektualną, jak i pozaintelektualną : emocjonalno – motywacyjną. Wiązanie śpiewu, ruchu, muzyki i plastyki aktywizuje cały układ nerwowy, wszechstronnie oddziałuje i dlatego metoda dobrego startu nosi nazwę metody psychomotorycznej.
Przykładowa literatura:
1. M. Bogdanowicz, Metoda Dobrego Startu w pracy dzieckiem w wieku od 5 do 10 lat, WSiP, Warszawa 1999
2. M. Bogdanowicz, D. Szlagowska, Piosenki do rysowania czyli Metoda Dobrego Startu dla najmłodszych, Gdańsk 1996
3. M. Bogdanowicz, M. Barańska, E. Jakucka, Metoda Dobrego Startu. Od piosenki do literki, Wyd. Fokus,
4. M. Kobza, Moja Metoda Dobrego Startu, Nowe w szkole 2002, nr 12, s. 11 - 13
5. B. Kosmowska, Dzisiaj się bawimy. Rewalidacja indywidualna prowadzona Metodą Dobrego Startu. Scenariusze zajęć klas I – IV Szkoły Specjalnej., WSiP, Warszawa 1999
6. U. Leciej, O Metodzie Dobrego Startu, Wychowanie w przedszkolu 1995, nr 6, s.333-335
7. B. Olszewska, Metoda Dobrego Startu jako system ćwiczeń aktywizujących dojrzałość szkolna dzieci 6-letnich, Wyd. Wing, Łódź 2001
8. J. Rafalska – Kawalec, Metoda Dobrego Startu propozycją naszej szkoły, Nauczanie początkowe 2002, nr 1, s. 80 - 87
9. G. Tkaczyk, Metodyka nauczania i wychowania początkowego początkowego szkole specjalnej, Wyd. UMCS, Lublin 1997
10. B. Zakrzewska, Trudności w czytaniu i pisaniu, WSiP, Warszawa 1996

Opracowała: Anna Kubiak

Pleszewskie Stowarzyszznie Na Rzecz Osob Niepelnosprawnych Razem w Przyszlosc
- 63-300 Pleszew ul. Osiedlowa 1A -