Nowatorskie metody pracy z uczniem niepełnosprawnym intelektualnie, które motywują do większego wysiłku umysłowego.

1. TERAPIA NIEDYREKTYWNA (wg. Jacka Kielina)
Terapia niedyrektywna to tzw. „podążanie za uczniem", zajęcia mogą odbywać się w formie zajęć indywidualnych lub grupowych. Terapia ma na celu uruchomienie procesu całościowego rozwoju ucznia poprzez zwiększenie jego samoistnej aktywności. Terapeuta niedyrektywny nie potrafi przewidzieć jakie będą szczegółowe skutki jego interwencji, gdyż są one zależne od potencjału jego uczniów i środowiska w którym wzrastają.
Najbardziej zdumiewającym elementem zajęć niedyrektywnych wydaje się unikanie chwalenia dzieci. Im bardziej nauczyciele chwalą swoich uczniów, tym bardziej wygaszają ich aktywność własną poza zajęciami. Im mniej terapeuci chwalą uczniów, tym szybciej znajdują oni przyjemność w tym co robią. Stwarza to szansę odkrycia, że różnorodna aktywność własna może przynosić olbrzymią satysfakcję. Uczniowie pod wpływem terapii stopniowo zaczynają być coraz bardziej aktywni w wielu różnych obszarach swojego funkcjonowania. Wycofanie z zajęć pochwał i innych nagród związane jest z wycofaniem wydawania dzieciom jakichkolwiek poleceń np. „patrz", „wstań", „podaj mi kredkę".
Podstawową formą aktywności werbalnej nauczyciela podczas zajęć niedyrektywnych jest proste nazywanie wszystkiego – sytuacji, przedmiotów, czynności wykonywanych przez ucznia i nauczyciela, pojawiających się uczuć oraz intencji i potrzeb obu stron. Na przykład nauczyciel może przynieść na zajęcia klocki. Werbalnie początek zajęć z klockami, nauczyciel mógłby podkreślić w zdaniu: „Przyniosłem dzisiaj na zajęcia klocki". Jeżeli uczeń bez słowa zrzuci klocki ze stołu nauczyciel nazywa tą czynność: „Zrzuciłeś klocki ze stołu", „Patrzysz na mnie".
Zajęcia niedyrektywne dobrze jest rozumieć jako naprzemienny ciąg „dostrajania" i „prowadzenia". „Dostrajanie" powinno mieć miejsce na poziomie wokalnym, ruchowym i emocjonalnym. Polega ono na jak najbardziej precyzyjnym dopasowaniu zachowania nauczyciela do pozycji ciała, ruchów i wokalizacji dziecka. Najczęściej zajęcia odbywają się w pozycji, w której partnerzy siedzą naprzeciw siebie „twarzą w twarz". Jeżeli dziecko siedzi nieruchomo, także i nauczyciel powinien usiąść nieruchomo, jeśli dziecko się buja, nauczyciel również powinien się bujać. „Prowadzenie" jest formą propozycji jaką formułuje nauczyciel w kierunku ucznia. Jeśli nauczyciel i dziecko bujają się razem w przód i w tył, nauczyciel może wprowadzić element bujania się na bok.
Istotne jest zaproponowanie uczniowi, nowego przedmiotu lub materiału. Materiały używane w pracy niedyrektywnej powinny wzbudzać zainteresowanie i zachęcać do aktywności. Doskonale do tego typu zajęć nadają się materiały naturalne: kamienie, szyszki, kasztany, piasek, glina, a także papier, farby, klocki, kartony, różnorodne przedmioty kuchenne i wiele innych.
Terapia niedyrektywna:
zawsze jest realizowana na poziomie optymalnym dla konkretnego dziecka,
rozwija naśladownictwo,
jest sposobem kształtowania wewnątrzsterowności, która stanowi ideał procesu wychowania,
stanowi bazę i punkt wyjścia dla wszelkich form nauki komunikacji,
kształtuje właściwe relacje z innymi osobami,
uczy czerpać satysfakcję z relacji rówieśniczych,
uczy posiadania własnego zdania,
zmniejsza różne formy wewnętrznego napięcia, frustracji i agresji,
pozytywnie kształtuje emocje ucznia.

2. JASKINIA 3D
Współczesne rozwiązania technologiczne coraz ekspansywniej wychodzą naprzeciw potrzebom osób niepełnosprawnych. Najczęściej wsparcie to obejmuje obszar rehabilitacji i medycyny, jednak znaczna część nowatorskich rozwiązań znajduje swoje zainteresowanie w edukacji i terapii dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych.
Cyfrowe technologie od wielu już lat mają swoje zastosowanie w praktyce pedagogicznej, korekcyjnej i rehabilitacyjnej dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Dzieci doskonale obeznane z urządzeniami elektronicznymi bardzo lubią wykorzystywać je do zabawy, a ruchomy obraz wyświetlany na monitorze komputera czy ekranie telewizora przyciąga ich wzrok. Wykorzystanie więc technologii komputerowej w rehabilitacji poprzez zabawę rokuje duże nadzieje osiągnięcia satysfakcjonujących wyników.
Jednym z najnowocześniejszych systemów jest system komputerowo wspomaganej wirtualnej rzeczywistości „CAVE- wirtualna jaskinia". Jest to system rzeczywistości wirtualnej, dzięki któremu obserwator widzi wykreowane i odpowiednio rozmieszczone w programie aplikacyjnym obrazy przedmiotów, odnosząc wrażenie ich rzeczywistego istnienia i ulokowania w konkretnych miejscach otaczającej go trójwymiarowej przestrzeni. Jest w niej niejako zanurzony. Technologia ta daje możliwość usytuowania użytkownika w wirtualnej przestrzeni wywołując złudzenie realnej rzeczywistości fizycznej. Dodatkowym elementem systemu są zamontowane w oprawie okularów markery współpracujące z systemem śledzenia ruchu, pozwalające na odpowiednią do kierunku ruchu głowy zmianę obrazu. Oddziaływanie opiera się przede wszystkim na bodźcach odbieranych przez zmysł ludzkiego wzroku. Wrażenie przemieszczania się w przestrzeni, przybliżania i oddalania obserwowanej przestrzeni zapewnia manipulator.
Obserwowano dzieci, które zaproszono do zabawy w Jaskini 3D, ich reakcje zaskakiwały, budziły zdumienie i podziw. Czynności motoryczne wykonywane dotąd w ograniczonym lub minimalnym stopniu, w Jaskini 3D realizowano w znacznie szerszym zakresie. Szczególnie zabawy wymagające precyzji ruchu oraz zwiększonej koncentracji uwagi. Dzieci uczestniczyły w zabawach, w których zaangażowane było całe ciało dziecka. Autorzy twierdzą, iż zabawa ta jest bardzo rozwojowa, dzięki aktywności ruchowej dziecka.
Jaskinia 3D w procesie zabawy rozwija i doskonali koordynację wzrokowo- ruchową i wzrokowo- ruchowo- słuchową, motywuje do wykonania różnych ćwiczeń sprawia, że dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych chętnie w nim uczestniczą i pokonują własne słabości.

3. Terapeutyczne wykorzystanie klocków LEGO
Terapia z wykorzystaniem klocków LEGO prowadzona jest już od 15 lat między innymi w Stanach Zjednoczonych, Wielkie Brytanii, Kanadzie, Chinach, Indiach. Na dużą uwagę zasługują dotychczasowo opublikowane przypadki z zakresu jej skuteczności w pracy z dziećmi z autyzmem w wieku przedszkolnym i szkolnym.
Dzieci biorące udział w terapii najpierw indywidualnie uczone są reguł "klubu LEGO" oraz współpracy w budowaniu z klocków, następnie dzieci z autyzmem zapoznawane są z grupą, w której są także uczestnicy pozbawieni deficytów w umiejętnościach społecznych. Spotkania odbywają się regularnie i program zajęć, w tym budowanie w klocków, dopasowane są do możliwości każdego uczestnika. Każdy ma przypisaną rolę (np. inżynier, budowniczy, dyrektor), uczestnicy pracują nad wspólnym projektem – a szczególny nacisk położony jest na komunikację werbalną i niewerbalną, współpracę, koncentrację na celu zadania oraz zamiany ról w czasie pracy. Dzieci są obserwowane i na bieżąco instruowane w zakresie reguł i zachowań społecznych.
Terapia z użyciem LEGO jest jedną z wielu tych, które czerpią korzyści terapeutyczne z zabawy (play therapy). Ich zaletą jest m.in. oderwanie od codziennych problemów, możliwość swobodnej ekspresji myśli i emocji w sytuacji zabawy.

Literatura:
1. Niepełnosprawność i Rehabilitacja – kwartalnik Instytutu Rozwoju Służb Społecznych. Lipiec – Wrzesień 2015
2. Niepełnosprawność i Rehabilitacja – kwartalnik Instytutu Rozwoju Służb Społecznych. Kwiecień – Czerwiec 2015

Opracowała:
Katarzyna Jakóbczak
Malwina Frąszczak

Pleszewskie Stowarzyszznie Na Rzecz Osob Niepelnosprawnych Razem w Przyszlosc
- 63-300 Pleszew ul. Osiedlowa 1A -